سنقر
سنقر و کلیایی
سنقر بوتون شکیل.jpg
کشور  ایران
استان کرمانشاه
شهرستان سنقر
بخش مرکزی
سال شهرشدن ۱۳۰۹
مردم
جمعیت ۴۴٬۹۵۴
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱٬۶۸۱
اطلاعات شهری
شهردار صادقی
ره‌آورد تخمه سنقری، کباب سه سیخ سنقری، قالی کلیایی
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۳
شناسهٔ ملی خودرو  ایران ق ۲۹
سنقر بر ایران واقع شده‌است
سنقر
روی نقشه ایران
مختصات: پارامترهای اضافی غیر منتظره
متغییرهای نامعتبر در {{#cمختصات:}} واردشده‌است.

سُنقُر یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهر در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه و در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۳۶ دقیقه شرقی و عرض ۳۴ درجه و ۴۷ دقیقه شمالی واقع شده‌است که ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۶۸۱ متر است.

وجه تسمیه

امروزه ساکنان سنقر نام شهرشان را «سونگّور» می‌خوانند که ممکن است برگرفته از تلفظ نام این شهر توسط مردمان کرد باشد. گویا در زمان سلجوقیان، طایفه‌ای از ترکان به سرپرستی امیر «بای‌سنقر» در این منطقه ساکن شدند و این شهر به نام این امیر سلجوقی خوانده شد. اما به باور برخی دیگر، سنقر واژه‌ای عربی و به معنای گونه‌ای «پرندهٔ شکاری» است.

مردم

سنقر در پهنه وسیعی قرار دارد که از دیرباز گذرگاه و محل سکونت دائم یا فصلی کردان بوده است و این طوایف کرد را با نام کلیایی می شناسند. نظر بر این است که سکونت مردمان ترک در سنقر به دوره سلجوقی باز می گردد. مشابه اینگونه جابجایی جمعیت در سایر مناطق غرب و مرکز ایران رخ داده است. مردم شهر سنقر به زبان های کردی با لهجه کلیایی و ترکی با لهجه سنقری سخن می‌گویند. اکثریت غالب روستاهای پیرامون سنقر، کرد زبان هستند.. مهاجرت تدریجی مردمان کرد به مرکز شهرستان از دهه شصت و هفتاد ه. ش گسترده تر شده و اکنون شهر سنقر منظره زیبایی از سازگاری اقوام کرد و آذری است.

لهجه کردی کلیایی در دسته بندی کردی جنوبی کلهری قرار می گیرد.

زبان ترکی سنقری شاخه‌ای از زبان‌های اغوز است و به زبان‌های ترکی قشقایی و ترکی آینالو نزدیک است. البته این زبان بعضاً به عنوان یکی از گویش‌های زبان ترکی آذربایجانی هم شناخته می‌شود.

تاریخ

در دوره صفویه اسدآباد جزء منطقه سنقر شمرده می‌شده‌است. مهمترین اثر تاریخی این شهر و این شهرستان بقعه مالک سنقر است که بر فراز تپه‌ای در شهر قرار گرفته است. در سالهای گذشته حفاری‌هایی در این تپه انجام شد و تابوت‌ها و سنگ نوشته‌های زیادی کشف شد اما هم اکنون سرنوشت این آثار تاریخی دقیقاً مشخص نیست. معماری این بقعه مربوط به دوران سلجوقیان است. در زمان شاه عباس صفوی، فرماندار سنقر عثمانیان را از مرز بیرون راند. روستاهای این شهرستان از نظر قدمت باستان‌شناسی بسیار غنی می‌باشند. یکی از مهمترین آثار باستانی کمتر مورد توجه قرار گرفتهٔ این شهرستان کو مادیان کوه می‌باشد. این کوه دارای عجایب خاص خود می‌باشد که از جمله می‌توان به یک چشمهٔ دایمی در بالای کوه و حدود پنج متر پایین‌تر از خط الراًس جغرافیایی این کوه اشاره کرد. در اطراف این چشمه آثار یک قلعهٔ قدیم و حمام به چشم می‌خورد. دورتادور قلهٔ این کوه دارای سنگر بندی و دیوارکشی می‌باشد. به گفتهٔ ساکنان محلی مردم این شهرستان از حمله مغول به این کوه پناه برده و ماه‌ها در برابر حملهٔ چنگیز خان مغول مقاومت کرده‌اند که این گفته‌ها با آثار به جا مانده همخوانی دارد. همچنین در واپسین روزهای جنگ جهانی دوم جمعی از سربازان فراری آلمانی به این کوه پناه برده‌اند و به گفتهٔ ساکنان محلی نظامیان تعقیب‌کننده آلمانی‌ها در دامنهٔ کوه با توپخانه کوه و پناه جویان آن را به توپ بسته‌اند که آثار سنگرهای توپخانه‌های مذکور در ناحیه‌ای به نام بانتخت (به معنی بالای تخت) در شمال روستای سهنله هنوز برجا می‌باشد. دیگر شگفتی این کوه آثار بجا مانده از یک آتشکده و یا معبد و مربوط به دوران هخامنشیان می‌باشد که دلیل ان وجود خشت‌های گلی بسیار بزرگ دیوارها و خاکستر سیاه کف این معبد است که در آخرین دستبرد دزدان آثار باستانی آشکار شده بودند. آثار باستانی بسیار زیادی از این کوه به تاراج رفته و شاهدانی وجود دارند که سکه‌های نقره‌ای با علامت هخامنشیان، گورهای جنینی، سکه‌هایی با خط کوفی و همچنین استخوانهایی مربوط به انسان‌های نئاندرتال (جمجمه‌های بسیار بسیار بزرگ و استخوان ساق پا (تیبیا) (با طولی حدود یک متر و نیم) پیدا شده در این کوه را به چشم خود دیده‌اند. همچنین شاهدان مجموعه‌داران انگلیسی‌ای را به خاطر دارند که درجستجوی این آثار قبل از انقلاب به روستای سهنله مراجعه و با اشتیاق فراوان ساکنان را ترغیب به راهنمایی و کمک جهت یافتن عتیقه‌های بیشتر می‌نمودند. در این کوه غارهای متعددی و جود دارد که عمده آثار باستانی و استخوان‌های نئاندرتال ذکر شده در آنها پیدا شده است؛ ولی تماماً به تاراج رفته‌اند. خوشبختانه اکنون این کوه تحت حفاظت می‌باشد و با راه‌سازی جهت تأسیسات مخابرات به آسانی و با اتومبیل قابل دسترسی است. منظرهٔ زیبای گندمزارها، روستاهی اطراف و آثار سنگربندی‌های قدیمی و آب بسیار خنک و گوارای چشمهٔ این کوه و گل‌های لالهٔ واژگون (در خرداد ماه) و تنوع بسیار زیاد فسیل‌های دریایی و سنگ آهن پراکنده در جای‌جای کوه ارزش بارها و بارها دیدن و سفر کردن را دارد. سرمای شدید و وزش باد بسیار سهمگین در بالای این کوه دیدن از آن را به فصول گرم سال محدود کرده‌است.

جغرافیا

شهرستان سُنقر و کُلیایی در جلگه همواری واقع شده و اطراف آن را رودخانه، سبزه زار، باغات و بیشه‌زار و کوه‌های دالاخانی (به معنی آشیانه عقاب‌ها) مادیان کوه؛ کمر زرد، بوسوار، زن مرد و… فراگرفته است که تا اواخر تابستان از برف زمستانی پوشیده است.

این شهرستان از مناطق، سراب، فعله گری، کلیایی، کیونانات و فارسینج تشکیل شده‌است.

از روستاهای آن سطر، باوله، فارسینج، گردکانه، حسین‌آباد، شمسک، قوریچای، تپه‌رش، یاسراباد (کلبی آباد)، قره تپه، قروه، قیاس آباد، گزنهله را می‌توان نام برد.

شهر سنقر در گذشته دارای شش محله سنتی بوده است که نام‌های آن‌ها عبارتند از: پیره سوند، سرچقا، چهاربلاغی، پیره، شهرک امام، ولیعصر، امامزاده. این محله‌ها در گذشته استقلال خاص خود را داشته‌اند.

باغ‌های زیادی در اطراف سنقر وجود دارند که می‌توان به مجموعه باغ‌های انگور اوش‌دیرمان (کلمه ترکی به معنی سه آسیاب)، سراب سنقر و باغ‌های بسیار زیاد دیگری اشاره کرد که زیبایی خاصی به سنقر بخشیده‌اند.

رشته کوه دالاخانی پنجه علی، بوسوار، مادیان کوه از زیباترین قله‌های شهرستان و استان هستند

تقسیمات کشوری

  • بخش مرکزی
    • دهستان آب باریک
    • دهستان باوله
    • دهستان سراب
    • دهستان گاورود
    • دهستان پارسینه (فارسینج)
  • بخش کلیائی
    • دهستان آگاهان
    • دهستان سطر
    • دهستان کیونانات

شهرها: سنقر و سطر

اماکن دیدنی

بقعه تاریخی مالک، امامزاده احمد، سراب (سراب گزنهله)، کوه دالا خانی که در تمام فصول پذیرای کوهنوردان حرفه‌ای و عموم مردم می‌باشد، منطقهٔ خان امیران در جنوب سنقر (روبروی روستای زنگنه) که مشتمل بر بقایای روستای قدیمی خان امیران و نیز چشمهٔ خروشان آن در دامنهٔ کوه می‌باشد وهمچنین غارآهکی در دامنهٔ کوه دالاخانی که اخیراً کشف شده و با عمق دسترسی به اندازهٔ ۱۵۰متر که به می‌توان آن را جزو ۵ غارعمودی ایران به شمار آورد، از مهمترین گردشگاه‌ها و جاذبه‌های سنقر به شمار می‌آیند.

مشاهیر سنقر

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳.